Regjimi iranian përballet me një moment kritik pas raportimeve për vdekjen e Udhëheqësit Suprem, Ali Khamenei, në sulmet e përbashkëta SHBA–Izrael. Figura që ka drejtuar Republikën Islamike për gati katër dekada nuk kishte shpallur zyrtarisht një trashëgimtar, duke hapur rrugën për një proces të ndërlikuar institucional.
Sipas kushtetutës iraniane, zgjedhja e udhëheqësit të ri i takon Assembly of Experts, një organ prej 88 klerikësh të lartë. Deri në përzgjedhjen e tij, kompetencat e Udhëheqësit Suprem transferohen përkohësisht te një këshill i përbërë nga presidenti, kreu i gjyqësorit dhe një përfaqësues i Këshillit të Kujdestarit.
Të dielën, autoritetet iraniane formuan një këshill të përkohshëm drejtues, ku përfshihen Ajatollah Alireza Arafi, presidenti Masoud Pezeshkian dhe kreu i gjyqësorit Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i. Lëvizja synon të projektojë stabilitet në një moment tensioni të lartë rajonal.
Sinjale nga Uashingtoni
Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi për revistën The Atlantic se është i gatshëm të zhvillojë bisedime me drejtuesit e rinj iranianë. Ai theksoi se ka pranuar të flasë me ta, duke lënë të kuptohet se një kanal diplomatik mbetet i hapur.
Ndërkohë, në qarqet politike po diskutohet edhe një skenar i ngjashëm me atë të Venezuelës, ku figura si Delcy Rodríguez mori rol kyç në drejtimin e përditshëm të vendit në kohë krize. Në Iran, një rol i ngjashëm tranzitor mund të konsolidohet rreth figurave me peshë në siguri dhe politikë.
Emrat që përmenden si pasardhës
Sipas analizave të publikuara nga CNN, disa figura konsiderohen potencialisht në garë:
• Mojtaba Khamenei – Djali i dytë i Ali Khameneit, me ndikim të fortë prapa skenave dhe lidhje me Gardën Revolucionare (IRGC). Megjithatë, mungesa e një pozicioni të lartë fetar dhe perceptimi i trashëgimisë familjare mund të përbëjnë pengesë.
• Alireza Arafi – Klerik me karrierë institucionale dhe besnik i vijës së Khameneit. Aktualisht pjesë e strukturave kyçe fetare, por me ndikim të kufizuar në aparatin e sigurisë.
• Mohammad Mehdi Mirbagheri – Përfaqësues i krahut konservator, i njohur për qëndrime të ashpra kundër Perëndimit dhe për lidhje me qarqet ideologjike në Qom.
• Hassan Khomeini – Nip i Ruhollah Khomeini, me legjitimitet simbolik revolucionar, por me ndikim të kufizuar në strukturat shtetërore.
• Hashem Hosseini Bushehri – Klerik i lartë dhe zëvendëskryetar i Asamblesë së Ekspertëve, me profil të ulët publik dhe pa lidhje të forta me strukturat ushtarake.
Një moment vendimtar për Republikën Islamike
Establishmenti iranian pritet të veprojë shpejt për të shmangur vakuumin institucional dhe për të garantuar stabilitet të brendshëm. Zgjedhja e pasardhësit do të përcaktojë jo vetëm drejtimin e politikës së brendshme, por edhe kursin e marrëdhënieve me Perëndimin në një kohë tensioni maksimal.
Tranzicioni aktual shihet si një nga momentet më të rëndësishme në historinë e Republikës Islamike që nga viti 1989, me pasoja të mundshme të thella për rajonin dhe ekuilibrat globalë të sigurisë.
