Pozicioni i Shqipërisë në Ballkanin Perëndimor
• Shqipëria renditet e treta në rajon për përparimin e përgjithshëm drejt Bashkimit Europian.
• Më e avancuara është Mali i Zi, i ndjekur nga Serbia. Pas Shqipërisë renditet Maqedonia e Veriut, Bosnjë Hercegovina dhe në fund Kosova.
• Që nga periudha 2014-2016, përparimi i Shqipërisë ka ngadalësuar, kryesisht për shkak të performancës së dobët në sektorin e Mjedisit të Biznesit dhe infrastrukturës, ku Shqipëria renditet e fundit në rajon.
⸻
Performanca e Shqipërisë në pesë klaster kryesorë të politikave:
1. Infrastruktura dhe Lidhshmëria
• Klasteri më i dobët i Shqipërisë.
• Infrastrukturat e transportit janë të pazhvilluara: rrugë dhe hekurudha të pakta.
• Infrastrukturat digjitale janë të pamjaftueshme, me shpejtësi interneti të ulëta në ekonomi.
• Shqipëria është e fundit në këtë fushë në rajon.
2. Aftësitë
• Zona e dytë më e avancuar për Shqipërinë në krahasim me BE-në, por e dyta më e fundit në rajon.
• Rritje e shkallës së punësimit (më e larta në rajon) dhe përmirësim i arritjeve arsimore.
• Dobësi në mësimin gjatë gjithë jetës dhe shpenzimet për kërkimin dhe zhvillimin (R&D).
3. Mjedisi i Biznesit
• Shqipëria renditet më e ulëta në rajon.
• Investimet private dhe aksesimi në financa për bizneset janë dobësuar.
• Punësimi informal mbetet në nivele të larta, duke minuar klimën e biznesit.
4. Transformimi Digjital
• Performancë e dobët, e dyta më e fundit në rajon.
• Përdorimi i internetit është i përhapur dhe bizneset kanë adoptuar teknologjitë digjitale, por aftësitë digjitale të popullsisë janë të kufizuara.
• Angazhimi me shërbimet publike digjitale është i ulët.
• Sektori i ICT është më pak i zhvilluar në krahasim me rajonin.
5. Performanca “Gjelbër”
• Shqipëria tejkalon mesataren e BE-së në këtë fushë.
• Emisionet e karbonit janë të ulëta, produktiviteti i energjisë i lartë.
• Kapacitete të avancuara të energjisë rinovueshme (kryesisht hidroelektrike).
• Ekonomia e orientuar drejt shërbimeve, më pak intensive në energji.
• Përmirësime të vazhdueshme që nga 2014-2016 në këtë klaster.
⸻
Treguesi i Konvergjencës dhe sfidat kryesore në Ballkanin Perëndimor:
• Në vitin 2023, PBB për frymë (i matur me fuqinë blerëse) është vetëm 40% e mesatares së BE-së.
• Ngushtimi i hendekut ekonomik ecën ngadalë, dhe raporti evidenton fushat ku intervenimi duhet të jetë prioritar:
⸻
Prioritetet kryesore për përshpejtimin e konvergjencës drejt BE-së:
• Investime më të mëdha në infrastrukturë dhe transport, me fokus te transporti hekurudhor (aktualisht sasia e mallrave të transportuara në hekurudha është pak mbi 4% të mesatares së BE-së).
• Rritje e investimeve në arsim dhe formim për të rriturit për të përmirësuar aftësitë digjitale dhe nxitje e kërkimit dhe zhvillimit (aktualisht vetëm 34% e të rriturve në rajon kanë aftësi bazë digjitale, krahasuar me 56% në BE).
• Politika të mbështetura për përdorim më efikas të burimeve dhe teknologji të gjelbra, pasi menaxhimi i mbetjeve është një problem i madh — mbi 83% e mbetjeve bashkiake përfundojnë në landfille, krahasuar me vetëm 23% në BE.
⸻
Në thelb, Shqipëria po bën hapa përpara në disa fusha si aftësitë dhe performanca mjedisore, por mbetet shumë prapa në infrastrukturë, mjedisin e biznesit dhe transformimin digjital, çka frenon përparimin drejt Bashkimit Europian në krahasim me vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor.
