Më shumë se një e katërta e të rinjve shqiptarë në të 30-tat e tyre nuk kanë asnjë zanat, arsim profesional apo të lartë dhe nuk janë të punësuar, sipas të dhënave më të fundit të INSTAT. Ky fenomen, që ka mbetur i pandryshuar për dy dekada, tregon dështimin e sistemeve arsimore dhe sociale për të përgatitur brezin e ri.

Të rinjtë shqiptarë në grupmoshën 15–29 vjeç shohin emigrimin si zgjidhjen kryesore për të siguruar të ardhmen. Në 13 vitet e fundit, popullsia e të rinjve është tkurrur me 45%, ndërsa sistemi arsimor parauniversitar dhe universitetet po përballen me ulje regjistrimesh dhe braktisjesh.

Edhe ata që arrijnë të diplomohen përballen me sfida në tregun e punës: papunësia mes të rinjve arrin rreth 22%, ndërsa mes të diplomuarve 15%. Mungesa e përputhjes mes profileve që kërkon tregu dhe asaj që ofrojnë universitetet i shtyn të rinjtë drejt emigrimit ose punës jashtë profilit të tyre.

Shqipëria kryeson listën e vendeve me nivelin më të lartë të emigracionit në raport me popullsinë. Sipas OECD, për çdo 1000 banorë, 22,1 janë emigrantë, shumica e të cilëve janë të rinj të kualifikuar.

Në vitin 2024, mbi 22% e të rinjve 15–29 vjeç ishin NEET (as në punë, as në arsim), ndërsa në grupmoshën 25–29 vjeç norma arrin 31,1%, duke treguar një shkëputje të thellë nga tregu i punës dhe arsimimi. Nivele të larta të papunësisë afatgjatë dhe perceptimi i korrupsionit në universitete rrisin ndjesinë e mosbesimit dhe pakënaqësisë tek të rinjtë.

Ekspertët paralajmërojnë se mungesa e perspektivës dhe largimi i të rinjve mund të krijojë një cikël të gjatë dobësish për ekonominë dhe shoqërinë shqiptare, duke rrezikuar zhvillimin e qëndrueshëm të vendit pa një bazë të fortë rinore dhe fuqi punëtore të kualifikuar.