Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut (GJEDNJ) ka shpallur një vendim historik, duke mbajtur zyrtarisht Rusinë përgjegjëse për shkelje të rënda të së drejtës ndërkombëtare humanitare dhe të drejtave të njeriut në territorin e Ukrainës.

Ky është vendimi i parë ndërkombëtar i një gjykate që e cilëson zyrtarisht Moskën si përgjegjëse për një sërë veprash mizore, përfshirë:
• Rrëzimin e avionit të Malaysia Airlines, fluturimi MH17, më 17 korrik 2014
• Vrasje, tortura, përdhunime, dhe rrëmbime të fëmijëve ukrainas
• Shkatërrim sistematik të infrastrukturës civile

Çfarë vendosi Gjykata?

Vendimi u shpall të mërkurën nga presidenti i gjykatës, Mattias Guyomar, në Strasburg, pas shqyrtimit të katër padive të paraqitura nga Ukraina dhe Holanda kundër Federatës Ruse.

Gjyqtarët konkluduan se:
• Forcat ruse dhe grupet e armatosura pro-ruse kanë kryer shkelje të shumta dhe të përsëritura të ligjit ndërkombëtar
• Dhuna seksuale u përdor si mjet për të thyer rezistencën dhe moralin e popullatës ukrainase, dhe kjo përbën torturë sipas të drejtës ndërkombëtare
• Rrëzimi i MH17 me raketë ruse Buk, i lëshuar nga një zonë e kontrolluar nga separatistët e mbështetur nga Rusia, ishte një akt i rëndë dhe i qëllimshëm, që solli vdekjen e 298 civilëve

Reagimet dhe rëndësia

Vendimi vjen në një kohë kur Rusia vazhdon agresionin e saj në Ukrainë dhe është e izoluar ndërkombëtarisht për shkak të luftës. Ai përbën:
• Një precedent ligjor i fuqishëm për ndjekje penale në të ardhmen në instanca të tjera, përfshirë Gjykatën Penale Ndërkombëtare (GJPN)
• Një mbështetje simbolike dhe juridike për viktimat dhe shtetet që kërkojnë drejtësi për mizoritë në Ukrainë
• Një rritje të presionit diplomatik ndaj Kremlinit

Megjithatë, Rusia e ka tërhequr anëtarësinë nga Këshilli i Evropës në 2022 dhe nuk e njeh më juridiksionin e GJEDNJ-së, gjë që e bën të vështirë zbatimin praktik të vendimeve, por jo të pavlefshëm apo pa efekt ndërkombëtar.

Ky vendim i GJEDNJ-së përfaqëson një akt formal dhe ligjor akuze ndaj shtetit rus, duke e quajtur përgjegjës për krime që shkojnë përtej konflikteve konvencionale — në territorin e krimeve kundër njerëzimit.