Raporti i delegacionit të Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Europës (APKE) për zgjedhjet parlamentare të 11 majit në Shqipëri është zbardhur dhe pritet të diskutohet të hënën në Parlamentin Europian. Në dokumentin zyrtar vihet në dukje se procesi zgjedhor, ndonëse i zhvilluar në mënyrë profesionale dhe përgjithësisht i qetë në ditën e votimit, u karakterizua nga një mjedis i thellë polarizimi politik, kushte të pabarabarta gare, dhe përdorim i gjerë i burimeve administrative nga partia në pushtet.

Sipas raportit, Partia Socialiste përfitoi dukshëm nga pozita e saj në qeveri përmes shfrytëzimit të resurseve shtetërore gjatë fushatës, çka krijoi një avantazh të konsiderueshëm për kandidatët e saj. Ndërkohë, nuk munguan akuzat për presion mbi votuesit, sidomos ndaj punonjësve të sektorit publik, si dhe raste frikësimi dhe ndikimi të padrejtë gjatë ditës së zgjedhjeve.

Vëzhgimet kyçe të raportit:
• Procesi zgjedhor ishte konkurrues dhe u menaxhua në mënyrë gjithëpërfshirëse, por mjedisi politik ishte i tensionuar dhe kandidatë të caktuar nuk gëzonin kushte të barabarta.
• Administrata zgjedhore, megjithëse në përgjithësi funksionoi mirë, nuk parandaloi praktika abuzive për shkak të interpretimit të ngushtë të ligjit zgjedhor dhe mungesës së reformave të thelluara.
• Dita e votimit ishte kryesisht e qetë, por pati mangësi procedurale, incidente frikësimi dhe probleme në transparencën e numërimit të votave.
• Media mbeti e kufizuar dhe e politizuar, me dominim nga dy partitë kryesore, financim jotransparent dhe vetëcensurë të gazetarëve.
• Rrjetet sociale amplifikuan gjuhën konfrontuese dhe mungoi çdo autoritet për të adresuar përmbajtjen manipulative online.

Vota e diasporës, një risi pozitive

Raporti nënvizon se prezantimi për herë të parë i votës së diasporës përbën një hap të rëndësishëm në drejtim të përfshirjes demokratike të shqiptarëve që jetojnë jashtë vendit. Pavarësisht sfidave organizative dhe miratimit të vonë të këtij mekanizmi, procesi u menaxhua mirë dhe vlerësohet si hap pozitiv që kërkon vlerësim të mëtejshëm për përmirësim.

Thirrje për reforma të thella

Asambleja Parlamentare e Këshillit të Europës i bën thirrje autoriteteve shqiptare të tregojnë vullnet të sinqertë politik për të adresuar mangësitë e identifikuara, në mënyrë që proceset zgjedhore të përputhen me standardet europiane.

Ndër rekomandimet konkrete që kërkohet të zbatohen janë:
• Zbatimi i rekomandimeve të OSBE/ODIHR-it dhe Komisionit të Venecias, veçanërisht ato që lidhen me depolitizimin e administratës zgjedhore dhe financimin e fushatave;
• Ndarja e qartë mes partisë në pushtet dhe shtetit, për të shmangur abuzimet me burimet publike;
• Forcimi i kapaciteteve të SPAK-ut për të hetuar dhe ndjekur penalisht krimet zgjedhore dhe lidhjet me krimin e organizuar;
• Përmirësimi i kuadrit ligjor për të garantuar më shumë qartësi, siguri dhe zbatim të drejtë të ligjit zgjedhor.

Mjedisi mediatik dhe roli i SPAK

Raporti kritikon edhe situatën e medias në vend, duke e cilësuar mjedisin si të “kufizuar”, me përqendrim të pronësisë, ndikim politik në përmbajtje, mungesë diversiteti informativ dhe vetëcensurë të gazetarëve. Këto faktorë, sipas delegacionit, minuan të drejtën e votuesve për të bërë një zgjedhje të informuar.

Ndërkohë, APKE vlerëson bashkëpunimin mes institucioneve vendase si KQZ, Prokuroria e Përgjithshme dhe SPAK për hetimin e rasteve të parregullsive zgjedhore, por thekson se vetëm një ndjekje penale e vendosur dhe e qëndrueshme mund të adresojë në mënyrë efektive shqetësimet e mbetura.

⸻

Konkluzioni i raportit është i qartë: Shqipëria ka bërë përparim në organizimin teknik të zgjedhjeve, por mangësitë sistematike dhe mungesa e barazisë së garës vazhdojnë të dëmtojnë besimin e publikut në integritetin e procesit zgjedhor. Reforma zgjedhore, pavarësia e medias dhe ndarja reale mes pushtetit dhe shtetit mbeten kushtet kyçe për avancimin drejt standardeve europiane.