Një kryetar komune nga partia shqiptare etnike në pushtet e Kosovës u betua në detyrë në gjysmën me shumicë serbe të qytetit të ndarë të Mitrovicës të premten një muaj pas zgjedhjeve lokale që u bojkotuan nga serbët lokalë. Rreth 50,000 serbë që jetojnë në katër komuna veriore të Kosovës iu shmangën votës në shenjë proteste se kërkesat e tyre për më shumë autonomi nuk janë përmbushur, një tjetër shenjë se një marrëveshje paqeje e nënshkruar nga Kosova dhe Serbia në mars nuk po funksionon.

Pjesëmarrja në zgjedhje ishte 3.47% dhe serbët vendas thanë se nuk do të punonin me kryetarët e rinj në katër komunat – të gjithë nga partitë shqiptare etnike, sepse ata nuk i përfaqësojnë ata. Serbët në rajon nuk e kanë pranuar kurrë shpalljen e pavarësisë së Kosovës në vitin 2008 nga Serbia, një dekadë pas një kryengritjeje guerile kundër sundimit represiv serb, dhe ende e shohin Beogradin si kryeqytetin e tyre.

“Unë do të punoj me të gjithë ekipin tim për të gjithë qytetarët pa asnjë diskriminim,” tha kryetari i ri i komunës Erden Atiç pas ceremonisë pranë urës kryesore mbi lumin që ndan anët kryesisht serbe dhe shqiptare të Mitrovicës.

Ishte e paqartë se kur do të betoheshin kryetarët e rinj të tre komunave të tjera. Igor Simiç, nënkryetari i Listës Serbe, partia më e madhe serbe e Kosovës e mbështetur nga Beogradi, tha se kishte caktuar 1 qershorin si afat për autoritetet e Kosovës për të ndaluar atë që ai e quajti frikësimin, persekutimin dhe arrestimet e paligjshme të serbëve vendas.

Duke folur për gazetarët në Mitrovicë, ai tha se partia e tij deri më tani kishte arritur me përpjekje pothuajse mbinjerëzore për të frenuar njerëzit dhe për të parandaluar një ndezje të dhunës gjatë inaugurimit të Atiç. Petar Petkovic, kreu i Zyrës së Serbisë për Kosovën, tha se investimi i Atiqit përbënte okupim nga qeveria e Kosovës.

“Çdo pushtim ka një fund dhe ky do të përfundojë kur serbët të vendosin kështu,” tha ai në një konferencë shtypi në Beograd.

Vendet perëndimore, mbështetësit kryesorë të Kosovës, thanë se megjithëse votimi i prillit u zhvillua ligjërisht, rezultatet nuk do të sillnin përparim për shkak të bojkotit serb.

“Nuk duhet të ketë veprime apo iniciativa…që nuk i shërbejnë popullit ose që mund të rrisin tensionet. Të gjitha palët duhet të përmbahen nga përdorimi i forcës ose veprimet që ndezin tensionet ose nxisin konfliktin,” tha në një deklaratë i ashtuquajturi grupi Quint i Shteteve të Bashkuara, Italisë, Francës, Gjermanisë dhe Britanisë.

Shqiptarët etnikë përbëjnë një shumicë prej më shumë se 90% në Kosovë, por vetëm një pakicë të vogël në veri. Plani i mbështetur nga perëndimi, i pranuar verbalisht nga qeveria e Kosovës dhe ajo serbe në mars, synonte të qetësonte tensionet duke u dhënë serbëve vendas më shumë autonomi, me qeverinë kombëtare në Prishtinë që ruante autoritetin përfundimtar.

Zyrtarët serbë në veri dhanë dorëheqjen kolektive në nëntor 2022 në shenjë proteste ndaj planit të qeverisë së Prishtinës për të zëvendësuar targat serbe të makinave që datojnë nga epoka e para-pavarësisë me targa të Kosovës. Serbët vendas, të cilët ende marrin subvencione dhe përfitime nga Beogradi, zotohen të mos marrin pjesë në asnjë zgjedhje deri në zbatimin e një marrëveshjeje dhjetëvjeçare të ndërmjetësuar nga BE për të krijuar një asociacion të komunave gjysmë autonome serbe.