Kryeministri Edi Rama ka rikthyer në vëmendje një prej nismave më të forta politike të momentit, duke paralajmëruar ndryshime në Kushtetutë përmes një referendumi, me synimin për të reduktuar numrin e deputetëve në Kuvend. Deklarata u bë gjatë Asamblesë së Partisë Socialiste, ku Rama theksoi se, në mungesë të shumicës së cilësuar në Parlament, vendimi mund t’i lihet drejtpërdrejt qytetarëve.

“Ne do ta zbresim numrin e deputetëve… kemi të gjithë kohën e nevojshme t’i thërrasim shqiptarët në referendum,” u shpreh ai, duke sinjalizuar një lëvizje që mund të hapë një kapitull të ri në mënyrën e vendimmarrjes politike në vend.

Vetëm pak ditë më pas, kreu i grupit parlamentar socialist Taulant Balla prezantoi një projektligj të ri “Për Referendumet në Republikën e Shqipërisë”, i cili synon të krijojë një mekanizëm të strukturuar për konsultimin e qytetarëve mbi nisma të rëndësishme ligjore dhe kushtetuese.

Si funksionon drafti i ri

Sipas propozimit të mazhorancës, një referendum për ndryshime kushtetuese mund të iniciohet nga 2/3 e deputetëve, ndërsa një amendament i miratuar në Kuvend mund t’i nënshtrohet votimit popullor me kërkesë të 1/5 së parlamentarëve. Ky draft përbëhet nga 88 nene dhe synon të rregullojë në mënyrë të detajuar procedurat dhe kriteret e zhvillimit të referendumeve.

Megjithatë, formulimet e tij kanë ngritur pikëpyetje të forta, sidomos për pragun e lartë të miratimit: mbi 50% e të gjithë votuesve me të drejtë vote duhet të votojnë “pro” që një ndryshim kushtetues të konsiderohet i miratuar—një kusht që, sipas ekspertëve, është praktikisht i vështirë për t’u arritur në realitetin shqiptar.

Opozita kundër: “Pa konsensus, nuk ka reformë”

Nga ana tjetër, opozita e sheh këtë nismë si problematike. Oerd Bylykbashi, bashkëkryetar i Komisionit të Reformës Zgjedhore, thekson se çdo ndryshim që prek sistemin zgjedhor apo mekanizmat demokratikë duhet të bëhet vetëm me konsensus politik.

Ai argumenton se referendumi është tashmë i parashikuar në kuadrin ligjor ekzistues dhe çdo ndërhyrje e re duhet të kalojë përmes komisioneve përkatëse dhe marrëveshjes mes palëve politike.

Kritika nga shoqëria civile

Rezerva të forta kanë ardhur edhe nga shoqëria civile. Migen Qiraxhi nga “Qëndresa Qytetare” shprehet se drafti i ri rrezikon të kufizojë rolin e qytetarëve, duke e kthyer referendumin nga një instrument vendimmarrës në një mekanizëm thjesht konsultativ.

Sipas tij, fakti që nisma për referendum kushtetues i lihet vetëm Parlamentit dhe jo qytetarëve, bie ndesh me frymën e Kushtetutës dhe dobëson demokracinë direkte.

Edhe ekspertë të tjerë ligjorë paralajmërojnë se referendumi mund të përdoret si një mjet politik për të legjitimuar vendime të njëanshme, veçanërisht në një klimë të tensionuar politike.

Një nismë mes krizës politike

Kjo lëvizje vjen në një moment kur debati politik në vend është i ndezur, me akuza për korrupsion dhe përplasje të forta mes mazhorancës dhe opozitës. Kritikët e shohin nismën si një përpjekje për të zhvendosur vëmendjen nga çështje të tjera të ndjeshme, ndërsa mazhoranca e paraqet si një hap drejt përfshirjes më të madhe të qytetarëve në vendimmarrje.

Në thelb, përplasja nuk është vetëm për një ligj të ri, por për mënyrën se si do të funksionojë demokracia në Shqipëri: përmes institucioneve përfaqësuese apo drejtpërdrejt përmes votës popullore.