Dy ekipe të pavarura astronomësh kanë identifikuar praninë e oksigjenit në galaktikën më të largët të njohur deri më sot, një zbulim që po trondit teoritë ekzistuese mbi evolucionin e hershëm të Universit.

Galaktika JADES-GS-z14-0, e zbuluar vitin e kaluar nga teleskopi hapësinor James Webb, ndodhet në një distancë të tillë që dritës së saj i janë dashur 13.4 miliardë vjet për të arritur në Tokë. Kjo e vendos atë në një moment kur Universi ishte vetëm 300 milionë vjet i vjetër – rreth 2% e moshës që ka sot.

Por ajo që e bën këtë galaktikë të jashtëzakonshme është fakti se në spektrin e saj është zbuluar oksigjen, një element që mendohej se nuk mund të ishte formuar në sasi të mëdha në fazat kaq të hershme të Universit.

“Është si të gjesh një adoleshent kur prisje të shihje një foshnjë,” – u shpreh Sander Swoosh, nga Observatori Leiden në Holandë, i cili udhëhoqi njërin prej studimeve.

Zakonisht, galaktikat e hershme përbëheshin nga hidrogjen dhe helium, ndërsa elementët e rëndë si oksigjeni dhe karboni krijoheshin më vonë përmes shkrirjes bërthamore në zemrat e yjeve dhe përhapeshin përmes supernovave.

Por JADES-GS-z14-0, sipas të dhënave të reja, përmban rreth dhjetë herë më shumë oksigjen sesa parashikonin modelet e deritanishme shkencore për këtë periudhë të hershme.

“U befasova nga rezultatet e papritura,” – deklaroi Stefano Caravani nga Scuola Normale Superiore në Piza, Itali, i cili udhëhoqi studimin e dytë që pritet të botohet në revistën Astronomy & Astrophysics.
“Këto zbulime ngrenë pyetje të mëdha për mënyrën dhe kohën kur u formuan galaktikat.”

Caravani ishte edhe pjesë e ekipit që zbuloi këtë galaktikë në vitin 2023 dhe që atëherë kishte vënë re shkëlqimin e pazakontë të saj, që sinjalizonte ekzistencën e një numri të madh yjesh të rinj.

Ky zbulim vjen si një sfidë për shumë nga teoritë ekzistuese kozmologjike dhe tregon fuqinë e padiskutueshme të teleskopit James Webb për të zhbërë misteret e Universit të hershëm.