Ne ëndërrojmë çdo natë, por shumicën e herëve, zgjimi na lë vetëm me copëza të zbehta kujtimesh. Herë pas here, kujtojmë imazhe të qarta dhe ngjarje të gjalla, ndërsa ditë të tjera përpiqemi më kot të rikthejmë në mendje një ndjesi të turbullt që shuhet me hapjen e syve.

Por një pyetje intriguese ngre kureshtjen e shkencëtarëve prej dekadash: A ëndërrojnë njerëzit me ngjyra apo bardh e zi?

Nga filmat bardh e zi te ëndrrat monokrome

Sipas studimeve të hershme, deri në vitet 1960 besohej se shumica e njerëzve ëndërronin bardh e zi. Në një kërkim të vitit 1942, me 277 studentë amerikanë, 70.7% deklaruan se rrallë ose kurrë nuk shohin ngjyra në ëndrrat e tyre.

Por me ardhjen e televizionit dhe filmave me ngjyra, gjithçka ndryshoi. Në një studim të ri, filozofi Eric Schwitzgebel nga Universiteti i Kalifornisë, Riverside, arriti në përfundimin se sot, më pak se 20% e të rinjve raportojnë ëndrra pa ngjyra.

“Meqë jemi mësuar të shohim median me ngjyra, mendojmë se edhe ëndrrat janë të tilla. Është si të shohësh një film apo diçka në YouTube”, — shpjegon Schwitzgebel për Live Science.

Ky ndryshim tregon një ndikim të drejtpërdrejtë të mediave në mënyrën se si i përjetojmë dhe i kujtojmë ëndrrat. Njerëzit e lindur para epokës së televizionit me ngjyra raportojnë shumë më tepër ëndrra bardh e zi, ndërsa brezat e rinj, të rrethuar nga imazhe të ndritshme, ëndërrojnë më shpesh në ngjyra të plota.

Kujtesa, ndjesitë dhe ngjyrat që lënë gjurmë

Eksperti gjerman i studimeve të gjumit, Michael Schredl, thekson se çfarë mbajmë mend nga ëndrrat varet nga kujtesa dhe rëndësia emocionale e detajeve.

“Ëndrrat janë përvoja subjektive gjatë gjumit dhe e vetmja mënyrë për t’i njohur ato është përmes kujtesës. Pyetja është: sa mirë kujtoni gjërat?” — thotë ai.

Ngjyrat e zakonshme, si një banane e verdhë, mund të mos na bëjnë përshtypje, por një banane rozë neoni, sipas tij, do të mbetej menjëherë në kujtesë. Po kështu, ngjyrat që kanë kuptim personal – për shembull, e kuqja që të kujton dikë të dashur – kanë më shumë gjasa të mbeten të gjalla në kujtesën tonë.

A janë ëndrrat vërtet “si filma”?

Megjithatë, Schwitzgebel shton se ndoshta pyetja për ngjyrën e ëndrrave është vetë e gabuar. Ai argumenton se përvojat në gjumë mund të jenë më abstrakte dhe më pak “vizuale” sesa mendojmë.

“Është e mundur që ajo që kujtojmë në mëngjes të mos jetë e njëjtë me atë që pamë gjatë ëndrrës. Kujtesa formon përshtypjen tonë, ndoshta më shumë sesa përjetimi real,” — thotë ai.

Sipas tij, kultura jonë vizuale — nga filmat te rrjetet sociale — ka ndikuar në mënyrën se si i përfytyrojmë ëndrrat, madje edhe në mënyrën se si i rrëfejmë ato.

“Shumë njerëz nuk mund ta kuptojnë çfarë do të thotë që një përvojë ëndrre të mos jetë as me ngjyra dhe as bardh e zi,” — përfundon profesori.

🌓 Në fund të fundit, ndoshta ëndrrat tona janë si kujtimet: të përziera, të mjegullta, dhe të mbushura me ngjyra që nuk ekzistojnë askund tjetër — përveçse në mendjen tonë.