Astronomët kanë vëzhguar një ngjarje të jashtëzakonshme kozmike që po trondit themelet e teorive aktuale të astrofizikës. Bëhet fjalë për përplasjen më të fuqishme të dy vrimave të zeza të regjistruar ndonjëherë – një ngjarje e koduar si GW231123, e cila ka prodhuar valë gravitacionale me intensitet rekord.

Ngjarja u identifikua nga rrjeti ndërkombëtar i observatorëve të valëve gravitacionale: LIGO në SHBA, Virgo në Itali dhe KAGRA në Japoni. Sipas të dhënave, vrimat e zeza që u përplasën kishin masa 100 dhe 140 herë më të mëdha se Dielli, duke e bërë këtë bashkim më të masivin e këtij lloji të zbuluar deri më sot.

Përplasje në “hendekun masiv”

Ajo që e bën këtë ngjarje të pazakontë është fakti se masat e këtyre vrimave të zeza bien në të ashtuquajturin “hendeku masiv”, një zonë që sfidon teoritë ekzistuese, të cilat parashikojnë se vrima të zeza me këto masa nuk duhet të formohen nga shembja e drejtpërdrejtë e yjeve.

Sipas fizikanit Mark Hannam nga Universiteti i Cardiffit, pjesë e ekipit të LIGO-s, këto vrima të zeza mund të jenë rezultat i një serie bashkimesh të mëparshme. “Ky është një aludim i fortë se jemi përballë një procesi tjetër formimi. Vrimat e zeza mund të kenë lindur nga bashkime të njëpasnjëshme, duke krijuar kështu gjigantë të rrallë të padukshëm në univers,” tha Hannam.

Rrotullime pranë kufirit fizik

Edhe më habitëse është shpejtësia e jashtëzakonshme e rrotullimit të vrimave të zeza, shumë pranë kufirit teorik të lejuar fizikisht. Këto rrotullime e bëjnë modelimin e ngjarjes jashtëzakonisht kompleks dhe sugjerojnë që sistemi binar mund të ketë një origjinë shumë më të rrallë dhe më të sofistikuar.

“Ngjarja GW231123 sfidon modelet tona aktuale të sinjaleve të valëve gravitacionale,” tha Sophie Bini, nga Instituti Teknologjik i Kalifornisë (Caltech). “Kjo na tregon sa shumë ende nuk dimë për natyrën e këtyre përplasjeve kolosale.”

Një revolucion në vëzhgimin e universit

Zbulime si GW231123 po shënojnë një epokë të re në astronomi. Ndryshe nga metodat tradicionale që vëzhgonin vetëm vrimat e zeza që rriteshin përmes thithjes së materies dhe emetimit të dritës, tani shkencëtarët mund të zbulojnë përplasje të heshtura, në errësirën e thellë të universit, përmes valëve gravitacionale – valëzime të hapësirë-kohës të parashikuara nga Ajnshtajni një shekull më parë.

Kjo ngjarje është vetëm fillimi i një udhëtimi të ri në eksplorimin e universit. Shkencëtarët shpresojnë që instrumente të avancuara si Teleskopi Ajnshtajn në Evropë dhe Eksploruesi Kozmik në SHBA, të planifikuar për dekadat e ardhshme, do të mundësojnë zbulimin e bashkimeve edhe më të mëdha dhe më të largëta, duke na sjellë më pranë mistereve të mëdha të kozmosit.