Numri i vdekjeve nga ndotja e ajrit në Bashkimin Europian ka rënë ndjeshëm, por rreziku mbetet i lartë në disa vende, përfshirë Shqipërinë. Në vitin 2022, ndotja e ajrit shkaktoi 357,000 vdekje të parakohshme në BE, kryesisht nga ekspozimi ndaj grimcave të imta PM2.5, të cilat vijnë nga pluhuri, tymi dhe shkarkimet e automjeteve.

Shqipëria me një nga nivelet më të larta të vdekshmërisë në Europë

Në vitin 2021, Shqipëria renditej e katërta në Europë për shkallën e vdekshmërisë nga ndotja e ajrit, me 164 vdekje për çdo 100,000 banorë. Në krye të listës ishin:
Maqedonia e Veriut (255 vdekje për 100,000 banorë)
Serbia (217)
Mali i Zi (174)
Bullgaria kishte shkallën më të lartë të vdekshmërisë brenda BE-së (158), e ndjekur nga Polonia (125) dhe Hungaria (107).

Pasojat shëndetësore dhe ekonomike të ndotjes

Ndotja e ajrit është e lidhur me sëmundje të shumta, përfshirë:
Sëmundjet e zemrës dhe të frymëmarrjes
Goditjet në tru dhe diabetin
Lindjet e parakohshme dhe kancerin e mushkërive

Rreziku është më i madh për të moshuarit, fëmijët dhe personat me sëmundje kronike. Përveç ndikimit në shëndetin e qytetarëve, ndotja e ajrit dëmton ekonominë, duke rritur kostot e kujdesit shëndetësor, ulur jetëgjatësinë dhe produktivitetin në punë.

BE forcon rregullat për cilësinë e ajrit

Në vitin 2024, Bashkimi Europian miratoi rregulla më të rrepta për cilësinë e ajrit, të cilat synojnë të ulin ndotjen dhe të përputhen me standardet globale të shëndetit. Një ndryshim i rëndësishëm në këto rregulla është se qytetarët që vuajnë nga probleme shëndetësore të lidhura me ndotjen mund të çojnë qeverinë e tyre në gjykatë nëse rregullat nuk zbatohen.

A duhet të veprojë Shqipëria?

Duke qenë se Shqipëria është një nga vendet me ndotjen më të lartë të ajrit në Europë, autoritetet shqiptare duhet të ndërmarrin masa të menjëhershme për përmirësimin e cilësisë së ajrit.

Kjo përfshin:

Kufizimin e ndotjes nga automjetet dhe industrinë
Zhvillimin e transportit të gjelbër dhe përdorimin e energjive të rinovueshme
Shtimin e hapësirave të gjelbra në qytete
Monitorim më të rreptë të cilësisë së ajrit

Nëse nuk merren masa konkrete, ndotja e ajrit do të vijojë të jetë një nga rreziqet më të mëdha për shëndetin e shqiptarëve dhe zhvillimin ekonomik të vendit.