Të dhëna shqetësuese dhe dokumente zyrtare hedhin dritë mbi një ndër skandalet më të mëdha të shfrytëzimit të pasurive natyrore në Shqipëri: veprimtarinë e kompanisë Bankers Petroleum, e cila për afro 20 vite ka shfrytëzuar fushën naftëmbajtëse të Patosit, ndërkohë që akuzohet për evazion fiskal, dëme mjedisore dhe bashkëpunim me zyrtarë të lartë në një skemë të gjerë korrupsioni.
Kompania, që fillimisht ishte nën pronësinë kanadeze dhe më pas kaloi në duar kineze, rezulton të ketë përfituar mbi 5.5 miliardë euro nga nxjerrja e naftës, ndërsa ka paguar zero taksa në buxhetin e shtetit shqiptar, për shkak të skemave të deklarimit të rremë të shpenzimeve. Për më tepër, ajo ka kërkuar edhe rimbursim të TVSH-së në shuma marramendëse, përmes faturash të dyshimta të lidhura me individë konkretë si Idajet Ismaili, Behar Çukaj, Artur Çobo e të tjerë – persona që aktualisht nuk janë përballur me ndonjë masë ndëshkuese.
Skema është zbuluar pjesërisht nga raportet e Kontrollit të Lartë të Shtetit (KLSH), analizat e Agjencisë Kombëtare të Burimeve Natyrore (AKBN) dhe vetë dokumentacioni i siguruar nga Prokuroria e Fierit, e cila ka ngritur një dosje penale që përfshin vetëm zbatuesit e nivelit të ulët të kësaj afere, pa arritur ende te drejtuesit ose përfituesit përfundimtarë.
Rama paralajmëroi, por zbatimi mungoi
Në vitin 2015, Kryeministri Edi Rama u shpreh publikisht se kompania nuk do të lejohej më të përfitonte në kurriz të interesit publik:
“Nuk kemi luksin të humbim asnjë litër naftë… Kompania do të vihet përpara përgjegjësisë.”
Por shtatë vite pas kësaj deklarate, asnjë masë konkrete nuk është ndërmarrë për të çuar para drejtësisë drejtues të Bankers apo zyrtarë shtetërorë që mund të kenë favorizuar kompaninë. Përkundrazi, ekspertë të fushës dyshojnë se një tjetër kompani me të njëjtët përfitues do të zëvendësojë Bankers pas përfundimit të kontratës koncesionare, duke vazhduar ciklin e abuzimeve.
Një marrëveshje që nisi me hetime
Përplasja mes qeverisë shqiptare dhe Bankers nisi në vitin 2014, kur një audit i AKBN mbi vitin fiskal 2011 zbuloi se pjesa më e madhe e shpenzimeve të raportuara nga kompania ishin të parregullta dhe me karakter fiktiv. Këto përfshinin tenderime të dyshimta, faturime të fryra dhe pagesa ndaj individëve pa lidhje reale me shërbimet.
Pavarësisht fakteve dhe evidencave të shumta, prokuroria ka vepruar me kujdes selektiv, ndërsa autoritetet fiskale nuk kanë bërë përpjekje për të rimarrë miliardat e munguara në arkën e shtetit.
Fundi i kontratës, fillimi i një cikli të ri?
Ndërsa kontrata e Bankers me shtetin shqiptar i afrohet fundit, dyshimet për një rikthim të modelit korruptiv me kompani të reja janë të forta. Kjo vjen në një moment kur presioni publik dhe shqetësimi mbi abuzimet mjedisore, dëmtimet e komuniteteve lokale dhe humbjen e të ardhurave publike është në rritje.
Në mungesë të transparencës dhe vendosmërisë për të mbrojtur interesin kombëtar, fatet e pasurive nëntokësore të vendit mbeten të pasigurta – ndërsa qytetarët shqiptarë paguajnë çmimin për kontrata të errëta, mosndëshkim dhe bashkëpunim të heshtur midis qeverisë dhe oligarkëve ndërkombëtarë.
